Insulinooporność dotyka coraz więcej młodych Polaków i szybko wyrasta na jeden z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w kraju.

Insulinooporność, czyli zmniejszona wrażliwość tkanek na działanie insuliny, stała się w ostatnich latach jednym z najczęściej omawianych problemów zdrowotnych, ponieważ jej liczba przypadków stale rośnie i dotyka coraz większej części społeczeństwa. Coraz częściej mówi się o niej nie tylko w gabinetach lekarskich, lecz również w mediach. Zaburzenie to rozwija się długo i po cichu, a pierwsze objawy są tak subtelne, że wiele osób je ignoruje lub wiąże z codziennym zmęczeniem.

Zjawisko to nasila się, ponieważ z roku na rok prowadzimy coraz mniej aktywny tryb życia, spędzamy wiele godzin w pozycji siedzącej i chętniej sięgamy po żywność wysokokaloryczną, łatwą w przygotowaniu. W efekcie coraz większy odsetek populacji żyje w stanie nadmiaru energii, której organizm nie potrafi prawidłowo wykorzystać, co prowadzi do rozwoju nadwagi, a następnie otyłości. Właśnie otyłość, zwłaszcza brzuszna, jest jednym z głównych czynników prowadzących do insulinooporności, ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej zaburza działanie hormonów odpowiedzialnych za prawidłową regulację poziomu cukru i wywołuje w organizmie przewlekły stan zapalny.

Mimo że nadmierna masa ciała znacznie zwiększa ryzyko rozwoju insulinooporności, zaburzenie to może dotknąć również osoby szczupłe, które z pozoru wyglądają zdrowo, lecz na skutek stresu, niewyspania, zaburzeń hormonalnych lub predyspozycji genetycznych mają zakłócony metabolizm glukozy. U takich osób również dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego niskiego stopnia, który stopniowo pogarsza odpowiedź tkanek na insulinę, przez co trzustka zmuszona jest produkować coraz większe ilości tego hormonu. Początkowo organizm dobrze radzi sobie z nadmiarem insuliny, jednak po pewnym czasie komórki trzustki zaczynają się wyczerpywać, co prowadzi najpierw do zaburzeń tolerancji glukozy, a w dalszej perspektywie do rozwoju cukrzycy typu 2.

Choć insulinooporność sama w sobie jest problemem, dużo większe znaczenie mają powikłania, które rozwijają się w jej następstwie i dotykają różnych narządów oraz układów. Jednym z pierwszych niepokojących skutków jest zaburzenie profilu lipidowego, w wyniku którego rośnie poziom triglicerydów, obniża się poziom „dobrego” cholesterolu HDL, a frakcje LDL stają się bardziej szkodliwe dla naczyń. Taki stan sprzyja rozwojowi miażdżycy i chorób serca, które pozostają jedną z głównych przyczyn zgonów w krajach rozwiniętych. Insulinooporność bardzo często idzie w parze z nadciśnieniem tętniczym, które rozwija się wskutek nadmiernej aktywacji układu nerwowego i zatrzymywania sodu w organizmie, co dodatkowo obciąża serce i naczynia krwionośne.

Zaburzenie to ma również duży wpływ na funkcjonowanie wątroby, prowadząc do niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, która obecnie stała się jednym z najczęściej diagnozowanych schorzeń tego narządu. Nadmierne odkładanie tłuszczu w hepatocytach zaburza pracę wątroby, utrudnia detoksykację oraz pogłębia problemy z gospodarką glukozowo-insulinową, tworząc błędne koło, z którego trudno się wydostać bez wprowadzenia zmian w stylu życia. U wielu kobiet insulinooporność przyczynia się do rozwoju zespołu policystycznych jajników, z którym wiążą się zaburzenia miesiączkowania, problemy z owulacją i trudności z zajściem w ciążę, ponieważ nadmiar insuliny zakłóca równowagę hormonalną i zwiększa produkcję androgenów.

Nie można pominąć także wpływu insulinooporności na samopoczucie psychiczne i funkcjonowanie mózgu. Coraz więcej badań pokazuje, że insulina odgrywa ważną rolę nie tylko w regulacji poziomu cukru, lecz także w przekazywaniu sygnałów w mózgu, a jej niewłaściwe działanie może zaburzać procesy pamięciowe oraz koncentrację. U osób z długo trwającą insulinoopornością częściej występują problemy z zapamiętywaniem, większe zmęczenie psychiczne i trudności z utrzymaniem uwagi, co dodatkowo osłabia jakość życia i utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Warto zauważyć, że rozwój insulinooporności nie jest przypadkowy, lecz wynika z połączenia czynników środowiskowych, genetycznych i hormonalnych, które w różnym stopniu oddziałują na każdego człowieka. W niektórych populacjach zaburzenie to pojawia się częściej, ponieważ dziedzicznie występują u nich geny, które dawniej pomagały przetrwać okresy głodu, a dziś – w warunkach nadmiaru jedzenia – stają się niekorzystne. Dodatkowo współczesny styl życia, oparty na wysokim tempie pracy, przewlekłym stresie i niewystarczającej ilości snu, sprzyja rozwojowi insulinooporności, ponieważ podwyższony poziom kortyzolu obniża wrażliwość tkanek na insulinę i nasila odkładanie tłuszczu w okolicy brzucha.

Insulinooporność, choć często bagatelizowana, staje się jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego, ponieważ rozwija się podstępnie i przez wiele lat nie daje jednoznacznych objawów, a jednocześnie prowadzi do poważnych chorób przewlekłych, które wymagają skomplikowanego leczenia. Zrozumienie skali problemu, a także świadomość tego, jakie powikłania mogą towarzyszyć zaburzeniom gospodarki insulinowej, jest kluczowe dla wdrożenia skutecznej profilaktyki, która opiera się na zmianie stylu życia, odpowiedniej diecie i regularnej aktywności fizycznej. Dopiero spojrzenie na insulinooporność jako na problem wieloczynnikowy pozwala uświadomić sobie, jak istotne jest podjęcie działań na wczesnym etapie, zanim dojdzie do rozwoju chorób trudnych do odwrócenia.

Insulinooporność staje się w Polsce coraz poważniejszym problemem zdrowotnym, który dotyka nie tylko dorosłych, lecz także dzieci i młodzież. Dynamiczny wzrost nadwagi i otyłości w młodych grupach wiekowych sprawia, że rośnie również ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej, co w przyszłości może prowadzić do cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych czy zaburzeń hormonalnych.

Na tle Europy, Polska wypada niepokojąco, ponieważ należy do krajów, w których młodzież tyje najszybciej, a europejskie raporty WHO potwierdzają, że problem nadmiernej masy ciała wśród dzieci ma charakter ogólnokontynentalny. Globalne dane WHO wskazują natomiast, że wzrost otyłości dziecięcej obserwuje się na całym świecie, a przewidywania pokazują dalsze nasilanie się zaburzeń metabolicznych w kolejnych latach.

Wszystko to podkreśla, jak ważną rolę odgrywa profilaktyka, edukacja żywieniowa oraz wczesne reagowanie na nieprawidłowe nawyki, ponieważ odpowiednia dieta i styl życia są kluczowe w zapobieganiu i spowalnianiu rozwoju insulinooporności.

1. Gołąbek K.D., Regulska-Ilow B. Dietary support in insulin resistance: An overview of current scientific reports. Adv Clin Exp Med. 2019;28(11):1577–1585.
2. Pulgaron E.R., Delamater A.M. Obesity and type 2 diabetes in children: epidemiology and treatment. Curr Diab Rep. 2014;14:508.
3. Sahoo K. et al. Childhood obesity: causes and consequences. J Family Med Prim Care. 2015;4(2):187–192.
4. Reinehr T. Long-term effects of adolescent obesity: a review of the recent literature. Curr Opin Pediatr. 2018;30(4):447–454.
5. Ministerstwo Zdrowia. Cukier, otyłość, konsekwencje – raport MZ. Warszawa, 2016.
6. Główny Urząd Statystyczny. Raport Zdrowie i styl życia (SDG), 2019.
7. Narodowy Fundusz Zdrowia. Mapa potrzeb zdrowotnych – choroby metaboliczne, Warszawa, różne lata.
8. Novonordisk Polska. Raport o stanie otyłości dziecięcej w Polsce, 2023.
9. WHO Europe. Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI) Report, 2022–2024.
10. WHO. Global Health Observatory – Childhood overweight and obesity, 2023.
11. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 11th Edition – European Region Fact Sheet, 2025.
12. Diabetes UK. Trends in type 2 diabetes in adults under 40, 2023.